Szybciutko przyszły te święta; czekają tradycyjne potrawy wigilijne, czeka choinka na blask światełek, czekają opłatki na sianku, na zapóźnionego wędrowca czeka puste nakrycie na stole, czeka wigilijna świeca.

Wszystkim tu zaglądającym życzę ciepłych Świąt, pełnych radości z narodzenia Bożej Dzieciny.

A do obejrzenia fragment ołtarza Wita Stwosza z Kościoła Mariackiego w Krakowie – scena narodzenia Jezusa:

A do poczytania fragment powieści Antoniny Dumańskiej Historia żółtej ciżemki, opowiadający o tym, jak to Wawrzuś, uczeń Wita Stwosza, rzeźbił figurki do bernardyńskiej szopki:

„Brat Melchior zapowiadał każdemu, co w jakimkolwiek inte­resie przychodził do klasztoru, że w tym roku będą przedsta­wienia jasełkowe w kaplicy świętej Anny, począwszy od pierw­szego dnia Bożego Narodzenia aż po koniec stycznia, we wszystkie niedziele i święta po nieszporach; przy czym dodawał z tajemniczą miną:

Cale nowe kukiełki; jeszcze tak pięknych Kraków nie wi­dział.

Już 23 grudnia rano posłano po Wawrzusia, który też jed­nym tchem biegł z Poselskiej do bernardynów, jakby się paliło. I dobrze ksiądz gwardian uczynił, że chłopcu wolną rękę zosta­wił, bo tak zgrabnie jak Wawrzuś w stajence Świętą Rodzinę umieścił i pastuszków, jakoby na wyścigi bieżących z darami, malowniczo porozrzucał, nikt z braci nie byłby w żadnej mierze potrafił.

Tłumy pobożnych i niepobożnych cisnęły się co święto w lewej nawie kościoła, której zakończeniem właśnie była kaplica  świętej Anny. W samych drzwiach kaplicy, na drewnianym  rusztowaniu osłonionym jaskrawymi kobierczykami, wśród zieleni żywych świerczków i jodełek, przez księdza podkustoszego  z Tyńca przysłanych, szarzała uboga stajenka, niedbale z deszczułek sklecona i słomianą dziurawą strzechą pokryta. Jednej połowy bramy wcale nie było, druga wisiała krzywo na zepsutej zawiasie. U samego niemal wejścia, by widzowie mogli się dobrze napatrzyć, stał na ziemi żłóbek siankiem wysłany, w nim Dzieciątko szmatkami owinięte. Z lewej Najświętsza Panna pochylona, ze złożonymi rękoma, z prawej święty Józef u drzwi stojący, jakby miał wyjrzeć, co za kroki i głosy coraz się zbliżają. W głębi wół i osioł na klęczkach, według słów kolędy, oddechem swym zziębłe niemowlątko ogrzewały. Nie dwunastu,  jak żądał ojciec gwardian, ale ze dwudziestu pasterzy biegnie powitać Mesjasza, a każdy z podarunkiem w rękach. Są tam bochenki chleba i jaja w kobiałkach, jabłka, orzechy, kiełbasy, kurczęta; jeden pastuszek pędzi przed sobą prosiątko uwiązane na powrózku za tylną nogę, aż dziwo, że głośno nie kwiczy, bo wygląda jak żywe.

Poza szopką, ukryci za choinami, braciszkowie klasztorni i żacy szkolni kolędują pięknie; jest na co patrzeć, jest czego posłuchać.”

Dużo w tym roku u mnie o pisaniu listów. Pewnie dlatego, że odchodzi ta tradycja w cień, w zapomnienie, a szkoda.

A przecież dzięki listom mamy, ot choćby opis wigilii u pp. Iwaszkiewiczów (cyt. za książką Jarosława Iwaszkiewicza Listy do córek)

„Stawisko, dn. 26 XII 1949

Moje dziecko drogie i kochane!

Dzisiejszy drugi dzień świąt pusty i spokojny, mogę więc napisać parę słów do Ciebie.

W piątek rano przyjechałem do domu i zaczęły się przenudne porania się przedwigilijne, których bardzo nie lubię. Oczywiście gosposia zachorowała (spuchła cała!) i stąd płynęły liczne kłopoty, ale ostatecznie wszystko poszło swoim trybem. Choinka bardzo ładna stoi w swoim miejscu, gdzie zawsze Stach i Wiesio oprawiali ją od samego rana, potem ubierało się ją, świeczek dużo i lichtarzyków, i bombek, ale zabawek mało, bo nikt nie dorobił, a Ciebie nie było. Hela Andrzejowa przywiozła trochę ślicznych laleczek z bibułki. Oczywiście przy wigilii najwięcej napracował się Wiesio, posyłany do Grodziska, Milanówka i do Śliwy ze struclą. Na wilię oprócz Marka nikogo obcego nie było, ale z Wandą i Natą, i z Ciocią Jadwinią szesnaście osób było. Zupa była rybna, potem sandacz i szczupak podawany po polsku z sałatką z jarzyn, potem karp smażony z kapustą i grzybami, a potem mak, kompoty i bakalie, gosposia, że z Wołynia, zrobiła także i kutię. Dzieci siedziały z nami (pierwszy raz) przy wilii i były bardzo grzeczne. Potem oczywiście była choinka i prezenty. Maciek sam rozpakował traktor, który dostał ode mnie, i obojętnie skonstatował: to, o czym marzyłem! Od Stachów dostały telefony i słonia; Dzidzia od mamy szafkę dla lalek na ubrania, a od babci Włodkowej kredensik! Oczywiście szalały zupełnie i potem długo nie mogły zasnąć jak zwykle i jak wszystkie dzieci na całym świecie, obstawione wszystkim co dostały. Dorośli dostali mniej prezentów i mniej ładne, ja tylko od mamy ramkę do fotografii moich rodziców, nawet Wiesio nie ofiarował mi tradycyjnego zbioru rysunków. Listów z życzeniami też miałem mało, myślę, że jutro przyjdzie więcej.

(…) Pogoda nam na święta nie dopisała, zarówno w wilię, jak i wczoraj i dzisiaj leje deszcz ulewny z wiatrem, rankami nawet dość pogodnie, ale potem straszno.

(…)

Ojciec”

Co do listów, ja jeszcze się nie poddaję, i piszę, choć czasem doskwiera brak odpowiedzi. Ale to odwieczny problem, nawet wspomniana w poprzednim wpisie Maria Konopnicka skarżyła się, że wujek nie odpowiada na jej listy.

Inna sprawa, że dostawać listy jednak każdy lubi:)

Ludzie listy piszą… Zwłaszcza przed świętami. Kolorowe kartki z życzeniami, kawałek opłatka, czasami jeszcze mała karteczka z garścią wiadomości. Lubimy je znaleźć w naszych skrzynkach pocztowych.

Czy jednak znajdzie się w tym roku choćby jedna kolorowa koperta w naszej skrzynce na listy?

Czy są one potrzebne, kiedy można wysłać e-maila lub smsa lub po prostu zadzwonić? Bo przecież wszyscy mamy telefony, darmowe minuty czy pakiety rozmów bez limitu.

I o czym tu pisać, skoro mija dzień za dniem, jeden podobny do drugiego, a czasu ciągle brak….

Rzecz dyskusyjna.

A jednak wielką popularnością cieszą się wydawane z wielką pieczołowitością listy i korespondencja znanych osób.

Umiała ubrać w słowa swoje życzenia i uczucia Maria Konopnicka. Jej listy do stryja, Ignacego Wasiłowskiego, to dobra lektura przed świętami.

Warszawa, d. 18 XII [18]85

Drogi Stryju!

Chciej przyjąć moje serdeczne, z szczerych uczuć płynące życzenia, i oby się one spełniły! Nie było nam dano żadnej takiej rodzinnej uroczystości, jak jest Wigilia, spędzić razem. Z oddalenia też tylko łamię się z Tobą, mój najdroższy Stryju, tym opłatkiem, i proszę o trochę pamięci. Wyobrażam sobie, jakie to niegdyś miewałeś Wigilie, drogi, tam, daleko. Jaka to była tęsknota do naszej kolędy, do naszego stołu zasłanego sianem, do naszych świateł jarzących tego wieczora, do gwiazdki, której tak wszyscy wyglądają z nieba. I tam były gwiazdy, sine gwiazdy Sybiru, ale jakież inne, jakie mroźne! Jakie to tam myśli, jakie dumania przechodziły przez głowę wy­gnańców; jak im się ta oddalona ojczyzna wydawała piękną, drogą; jak się ten dom rodzinny, marzony, zdawał ciepłym, jasnym, serdecznym…

Od tej pory, niejedną już znowu Wigilię spędziłeś, drogi mój Stryju, na tej upragnionej ziemi polskiej, a wiem przecież, czuję, że było Ci znów smutno i tęskno. Nie wszystko dotrzymało tu słowa sercu i przeczuciom, nie wszystko takie na jawie, jak było we śnie…

I znów ku czemuś innemu unosi się dusza spragniona światła i ciepła, znów chroni się myśl tęskna w jakieś lepsze kraje wspomnień i nadziei. Gdzie one? Może za tymi gwiazdami wieczoru wigilijnego, może za tą całą wigilią życia, która poprzedza jakieś wielkie Narodzenie ducha…

O drogi, drogi mój Stryju! Ty zawsze jesteś dla mnie duchem dobrym i pokrewnym, kocham Cię gorąco i często myślę o Tobie!

Maria

Warszawa, d. 22 XII [18]86

Mój Najdroższy Stryju!

Oto cząsteczka opłatka, którym chciałabym kiedykolwiek osobiście przełamać się z Tobą, drogi Stryju, i życzyć Ci słowem, tak jak to teraz w sercu czynię, choć tej odrobiny szczęścia, jaka się dostać może człowie­kowi każdemu: zdrowia i spokoju.

Całuję Cię serdecznie, drogi Stryju, i pragnę, aby Ci było dobrze i bło­go na ziemi!

Jakże ze zdrowiem Twoim tej zimy? Ufam w to całym sercem, że lepiej niż dawniej. Oszczędzaj się, drogi Stryju, nie toń tak w ciągłej pracy, daj spoczynek swoim nerwom, pozwól odpocząć mózgowi, a i trawienie będzie dobre i sen posilniejszy. Mój drogi Stryju! I tego jeszcze życzyć bym Ci chciała, abyś mnie zachował w swym sercu, gdyby to nadto egoistycznym nie było.

Zima u nas rozpoczęła się od dwu dni śnieżna i wietrzna, prawdziwa zima. Na Święta oczekuję niektórych z dzieci moich, a mianowicie Tadeu­sza, Janka, który jest mi od kilku miesięcy słaby, ale pracuje jak dawniej, i Lorki. Zosia ma tam swoje chwile tryumfów naukowych w Paryżu, skąd niedawno księżna Czartoryska, a potem wdowa po Janie Działyńskim, z wielkimi o niej pochwałami do mnie pisze. Stasiek zamieszkał w Lubel­skiem, gdzie u Epszteinów, w Pilaszkowicach, ma praktykę w gospodar­stwie rozwiniętym przemysłowo i fabrycznie.

Co do mnie, smutno mi dość życie upływa, zabija mnie zwłaszcza to trzecie piętro, na które sto razy na dzień wbiegać muszę dając lekcje. Ale na lepsze mieszkanie teraz mnie nie stać, kiedy jeszcze trzeba na dzieci wykładać.

Maria

Abacja, 8 I [18]96

Mój drogi Stryju!

Choć parę stów z zapytaniem o zdrowie Twoje, i z ucałowaniem rąk Twoich! A ot nam się zaczął rok nowy – oby szczęśliwy. Obyś w nim nie cierpiał ani fizycznie, ani moralnie, tyle, co w upłynionym, najdroższy mój Stryju! A co tam słychać u Ciebie? Jak zdrowie Twoje, jaka tam zima, i czy nie bardzo się przykrzy? Tutaj były długie słoty, potem nieco pięknej pogo­dy, słońca, ciepła, a teraz przyszedł wiatr wschodni przykry, przenikliwy. Ludzi też to odstrasza, więc jest dość pusto, a zatem przyjemniej.

Czytałam tu przez święta wstrząsającą książkę Wacława Sirka: Na kre­sach lasów, opowieść wygnańca żyjącego na tundrach między Jakutami. Przy takich dopiero cierpieniach – jakże się blado wydają wszelcy Płoszowscy i inni bohaterowie nowożytnej powieści. Tu się widzi, jak te przerafinowane analizy psychologiczne są mdłe, i sztuczne, i bezcelowe. Nieszczęście, – to chodzi w prostej szacie, a ból prawdziwy nie dysekuje swoich subtelności.

Wigilię spędziłam sama, dzieląc się w myśli opłatkiem z moimi uko­chanymi: z dziećmi, z Tobą, z więźniami, z wygnańcami, z unitami, z roda­kami. Miałam też chwilę radości jedną i drugą. Z Litwy przysłała mi rodzina Machwiców album z kory brzóz litewskich, a w nim widoki Ostrej Bramy – Obrazu tamtejszego, Katedry, Antokola, kaplicy królewicza Kazimie­rza, kościoła Ś[więt]ej Anny, Góry Zamkowej, Śnipiszek (gdzie w 1863. tracił Murawiew  naszych), tudzież Trockiego jeziora i ruin.

A inny rodak, też Litwin, Michał Hruszwicki, którego nie znam, przy­słał mi piękną pieśń przez siebie skomponowaną do moich wierszy; a jest on już, jak z litewska pisze: „w zesześćdsziesiątych latach”. Więc gdy tak nieco ojczyzny przyszło tu do mnie, było mi raźniej i weselej.

M. Konopnicka